روایت آزادگان از دوران اسارت در نمایشگاه «آوازهای دوردست 2»

به گزارش خبرنگار ایکنا، نمایشگاه «آوازهای دوردست 2» با محوریت آثار پنج هنرمند آزاده، عصر امروز 31 شهریورماه در گالری خانه عکاسان حوزه هنری افتتاح شد.

در این نمایشگاه خاطرات دوران اسارت و تجربه زیسته آزاد گان، نه در قالب روایت مستقیم و خاطره گویی، بلکه از مسیر نقاشی، خوشنویسی، گرافیک، سوخته نگاری، مجسمه سازی و هنرهای مرتبط با فلز بازتاب یافته است. این رویداد هنری تلاش دارد بخشی از تجربه آزادگان در اردوگاه های عراق را از دریچه نگاه کسانی روایت کند که خود آن سال ها را پشت سر گذاشته اند و اکنون بخشی از آن خاطرات را در آثار هنری شان بازآفرینی کرده اند.

حسین یاوری، استاد دانشگاه تهران در ابتدای آیین افتتاحیه با اشاره به جایگاه آزادگان در تاریخ معاصر کشور، اظهار کرد: آزادگان انسان هایی هستند که سال های دشواری را در شرایط اسارت پشت سر گذاشته اند و جامعه باید همواره نسبت به فداکاری و روحیه آنان توجه داشته باشد و اجازه ندهد خاطرات و تجربه های این افراد با گذشت زمان از حافظه عمومی جامعه فاصله بگیرد. رزمندگان برای حضور در جبهه و دفاع از کشور با خطرهای جدی مواجه بودند و عبور از میدان مین و حضور در مناطقی که احتمال شهادت در آن ها وجود داشت، بخشی از واقعیت آن دوران بود و بسیاری از رزمندگان با وجود آگاهی از این خطرها، با اراده و اعتقاد در مسیر دفاع از کشور گام برداشتند.

وی افزود: کسانی که به اردوگاه های عراق منتقل شدند، تنها با مسئله دوری از خانواده و وطن مواجه نبودند، بلکه فشارهای جسمی و روحی، شرایط دشوار زندگی و شکنجه هایی که در موارد مختلف بر آنان اعمال می شد، بخش مهمی از زندگی روزمره آنان را تشکیل می داد و حفظ روحیه در چنین شرایطی نیازمند مقاومت فراوان بود. اسارت تنها به معنای قرار گرفتن یک فرد در محیطی بسته و دور از خانواده نیست، بلکه انسان در چنین شرایطی باید با فشارهای روحی، محدودیت های فراوان و رفتارهایی که کرامت او را هدف قرار می دهد نیز مقابله کند و آزادگانی که این دوره را پشت سر گذاشتند، در واقع سال هایی طولانی از زندگی خود را در چنین شرایطی سپری کردند.

یاوری در ادامه سخنان خود به خاطره ای از حسین بزرگی اشاره کرد و گفت: بزرگی پس از بازگشت از جبهه جانباز شیمیایی بود و پیش از حضور در جبهه نیز تحصیلات دانشگاهی خود را رها کرده بود تا برای دفاع از کشور به جبهه برود و این تصمیم در کنار رفتار او در دوران دانشجویی نشان می داد که روحیه ایثار و فداکاری در شخصیت وی جایگاه عمیقی داشته است. حسین بزرگی حتی در دوران دانشجویی نیز تلاش می کرد امتیاز ویژه ای برای خود قائل نشود و می خواست نمره خود را بدون هیچ امتیازی دریافت کند و چنین رفتاری را می توان نشانه ای از همان روحیه ای دانست که بعدها در حضور او در جبهه و پذیرش دشواری های جنگ و اسارت نیز خود را نشان داد.

هنر، زبان انتقال خاطرات آزادگان به نسل های آینده

این استاد دانشگاه تهران درباره ضرورت انتقال تجربه آزادگان به نسل های آینده، تأکید کرد: خاطرات آزادگان باید به شیوه های مختلف برای نسل امروز روایت شود، زیرا انتقال تجربه اسارت تنها با بیان تاریخ وقایع کامل نمی شود و پشت هر خاطره، احساس و تجربه انسانی گسترده ای وجود دارد که هنر می تواند بخشی از آن را آشکار کند و مخاطب را به فضای ذهنی و عاطفی کسانی که آن دوران را تجربه کرده اند، نزدیک تر سازد. برگزاری نمایشگاه هایی مانند «آوازهای دوردست 2» این فرصت را فراهم می کند که هنرمندان آزاده، خاطرات و دریافت های خود را با ابزارهای هنری مختلف بیان کنند و مخاطب به جای مواجهه صرف با یک روایت تاریخی، بتواند بخشی از تجربه آزادگان را از طریق آثار هنری مشاهده و دنبال کند.

وی ادامه داد: زمانی که یک آزاده تجربه خود از دوران اسارت را در قالب نقاشی، خوشنویسی، گرافیک یا سایر هنرها عرضه می کند، خاطره ای که پیش از آن در ذهن و زندگی شخصی او قرار داشته، در معرض نگاه جامعه قرار می گیرد و امکان انتقال آن به مخاطبانی که آن دوران را ندیده اند، فراهم می شود. هنر در فرهنگ اسلامی همواره تنها وسیله ای برای زیبایی آفرینی نبوده و به ویژه هنرهایی مانند خوشنویسی در طول تاریخ توانسته اند حامل مفاهیم اعتقادی، فرهنگی و هویتی باشند و از همین ظرفیت می توان برای انتقال خاطرات و مفاهیم مرتبط با ایثار و مقاومت نیز استفاده کرد.

یاوری با اشاره به توانایی هنرمندان آزاده در بیان تجربه اسارت اظهار کرد: محدودیت هایی که انسان در دوران اسارت با آن ها مواجه می شود، لزوماً نمی تواند مانع بیان درونی او شود و هنر این امکان را در اختیار هنرمند قرار می دهد که حتی پس از گذشت سال ها، بخشی از احساسات، خاطرات و نگاه خود به آن دوران را به مخاطب منتقل کند. پیوند هنر با فرهنگ و معنویت در تاریخ تمدن اسلامی بسیار گسترده است و بسیاری از آثار هنری در طول تاریخ، علاوه بر ارزش زیبایی شناختی، حامل خاطرات و مفاهیم اعتقادی و فرهنگی بوده اند و این پیوند می تواند در آثار هنرمندان آزاده نیز مورد توجه قرار گیرد.

پنج هنرمند آزاده و روایت متفاوت از یک تجربه مشترک

وی در ادامه درباره هنرمندان حاضر در نمایشگاه، توضیح داد: محمدرضا ورسیده در حوزه نقاشی، رضا اندرواژ در خوشنویسی، عباس فلاحتی در گرافیک، شعاع الدین فلاح دوست در سوخته نگاری و حسین اکبری در زمینه علامت سازی و فلزکاری فعالیت کرده و هر یک تلاش کرده اند بخشی از تجربه و نگاه خود را متناسب با زبان هنری خود به مخاطبان ارائه کنند. جامعه باید ظرفیت های هنری آزادگان را جدی بگیرد و از این آثار برای بازخوانی تجربه دفاع مقدس و دوران اسارت استفاده کند، زیرا هنرمندانی که خود در متن این حوادث حضور داشته اند، می توانند بخشی از واقعیت آن دوران را با زبانی متفاوت و اثرگذار به نسل های بعد منتقل کنند.

در ادامه آیین افتتاحیه، بهروز بوشهری، قائم مقام وزارت نفت در دوره وزارت شهید محمدجواد تندگویان، درباره مقاومت آزادگان در سال های اسارت، اظهار کرد: اسرا در شرایطی بسیار سخت زندگی می کردند و با وجود شکنجه و فشارهای مختلف، تلاش داشتند در برابر خواسته های دشمن تسلیم نشوند و روحیه و هویت خود را حفظ کنند. در جریان جنگ برای حفاظت از پالایشگاه آبادان در منطقه حضور پیدا کرده بودیم و هدف این بود که تأسیسات نفتی کشور در برابر حملات دشمن حفظ شود و فعالیت این مجموعه تا حد امکان ادامه پیدا کند، زیرا پالایشگاه آبادان یکی از مراکز مهم اقتصادی و صنعتی کشور بود و از پنج واحد پالایشگاه، یک واحد از بین رفت و چهار واحد دیگر سالم باقی ماندند.

بوشهری ادامه داد: به دلیل مسئولیتی که در صنعت نفت داشتم، لازم بود در شرایطی که پالایشگاه آبادان در معرض حملات دشمن قرار گرفته بود، در کنار نیروهای حاضر در منطقه باشم و برای حفاظت از این مجموعه و ادامه فعالیت آن تلاش کنم. زندگی در اردوگاه های عراق نیز تنها به تحمل دوری از خانواده و وطن محدود نمی شد، بلکه اسرا در بسیاری از مواقع با شکنجه، فشار و شرایط دشوار جسمی و روحی مواجه بودند و حفظ روحیه در چنین محیطی برای هر فردی کار آسانی نبود.

وی درباره تناقض میان ادعاهای رژیم بعثی و رفتار آنان با اسرا توضیح داد: در حالی که در برخی محل ها درباره رفتار مناسب با اسرا سخن گفته می شد، واقعیت زندگی آنان با این ادعاها تفاوت داشت و اسرا در عمل با شرایطی مواجه بودند که فشار و شکنجه بخش قابل توجهی از آن را تشکیل می داد. روی دیوار یکی از شکنجه گاه ها نوشته شده بود که شما مهمان ما هستید و نه اسیر ما، اما شرایطی که در همان محل بر اسرا می گذشت با مفهوم مهمان نوازی هیچ تناسبی نداشت و این تناقض برای کسانی که آن شرایط را تجربه می کردند، بسیار آشکار بود.

طنز و مقاومت؛ راهی برای حفظ روحیه در اردوگاه ها

بوشهری با اشاره به اعتراض خود به وضعیت اسرا در آن دوره، افزود: تصمیم گرفتم برای دیدار با مدیر اردوگاه درخواست ملاقات کنم و در این دیدار درباره شرایطی که بر اسرا تحمیل می شد و تناقض میان ادعای میهمان نوازی و رفتار واقعی با آنان سخن بگویم. در فرهنگ میهمان نوازی میان عرب های ایران، صاحب خانه برای میهمان احترام ویژه ای قائل است و تا زمانی که میهمان ننشیند و غذا نخورد، صاحب خانه نیز بر سر سفره نمی نشیند و من با اشاره به همین فرهنگ از مسئول اردوگاه پرسیدم چگونه ممکن است کسی را مهمان خطاب کنند اما در همان حال او را شکنجه کنند.

وی ادامه داد: اگر فردی مهمان محسوب می شود، باید با او بر اساس احترام رفتار شود و نمی توان عنوان مهمان را روی دیوار نوشت و در عمل رفتاری کاملاً متفاوت با آن انجام داد و این مسئله یکی از مواردی بود که در جریان ملاقات با مدیر اردوگاه مطرح کردم. ما را در حالی که چشم هایمان بسته بود به حرم منتقل کردند و سربازی که همراه اسرا بود، در آنجا اشیای مختلف را به صدام نسبت می داد و آن ها را هدیه او معرفی می کرد و حتی یک لوستر را نیز هدیه صدام دانست که همین ادعا باعث شد یکی از اسرا با لحنی طنزآمیز واکنش نشان دهد.

این قائم مقام سابق وزارت نفت درباره نقش طنز در زندگی اسرا نیز گفت: در شرایطی که اسرا با فشار و محدودیت های فراوان مواجه بودند، شوخی و طنز می توانست برای لحظاتی فضای سنگین اردوگاه را تغییر دهد و به افراد کمک کند تا در برابر فشارهای روحی، روحیه خود را تا اندازه ای حفظ کنند. «آوازهای دوردست 2» از این منظر تنها مجموعه ای از آثار هنری نیست، بلکه تلاشی برای انتقال بخشی از تجربه آزادگان از مسیر هنر به شمار می رود؛ تجربه ای که در آن خاطرات شخصی پنج هنرمند با زبان های گوناگون هنری بازتاب یافته است. حضور نقاشی، خوشنویسی، گرافیک، سوخته نگاری و هنرهای مرتبط با فلز در کنار یکدیگر، امکان مواجهه مخاطب با روایت های متفاوتی از یک تجربه تاریخی مشترک را فراهم کرده و نشان می دهد که موضوع اسارت می تواند در قالب های مختلف هنری مورد بازخوانی قرار گیرد.

وی ادامه داد: آثار ارائه شده در این نمایشگاه از منظر ارتباط نسل امروز با خاطرات دوران دفاع مقدس نیز قابل توجه است؛ زیرا بخشی از مخاطبان امروز تجربه مستقیمی از جنگ و اسارت ندارند و ارتباط آنان با این دوره بیشتر از طریق کتاب، فیلم، خاطرات و روایت های تاریخی شکل گرفته است. قرار دادن تجربه آزادگان در قالب اثر هنری می تواند مسیر دیگری برای آشنایی با این بخش از تاریخ فراهم کند و به مخاطب اجازه دهد از طریق عناصر بصری و هنری، با بخشی از جهان ذهنی هنرمند ارتباط برقرار کند. در این میان، حضور هنرمندانی که خود تجربه اسارت داشته اند موجب می شود آثار ارائه شده تنها برداشت بیرونی از یک حادثه تاریخی نباشد، بلکه ریشه در تجربه زیسته صاحبان آثار داشته باشد.

«آوازهای دوردست 2» پلی میان خاطرات اسارت و نسل امروز

بوشهری تأکید کرد: «آوازهای دوردست 2» همچنین زمینه ای برای توجه به این موضوع فراهم می کند که هنر چگونه می تواند میان گذشته و حال ارتباط برقرار کند. تجربه آزادگان متعلق به دوره ای مشخص از تاریخ معاصر ایران است، اما موضوعاتی مانند مقاومت، حفظ هویت، امید، فداکاری و تحمل دشواری ها همچنان قابلیت بازخوانی دارند و هنر می تواند این مفاهیم را در قالبی متناسب با زبان مخاطب امروز عرضه کند.

نمایشگاه «آوازهای دوردست 2» تا هفتم مهرماه در گالری خانه عکاسان حوزه هنری برپاست و علاقه مندان می توانند هر روز از ساعت 10 تا 17 با حضور در این گالری، آثار پنج هنرمند آزاده حاضر در این رویداد را مشاهده کنند.

انتهای پیام